ทองคำในพอร์ตลงทุน — ควรมีเท่าไหร่ และถือแบบไหนดี

คำถามที่เจอบ่อยที่สุดเกี่ยวกับทองคำไม่ใช่ "ราคาจะขึ้นไหม" แต่เป็น "ควรมีทองในพอร์ตเท่าไหร่ และถือแบบไหนดี" · ซึ่งเป็นคนละคำถามกัน เพราะการมีทองในพอร์ตไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อทำกำไรสูงสุด แต่มีเพื่อทำให้ภาพรวมของพอร์ตแกว่งน้อยลง

ความเข้าใจผิดที่ทำให้หลายคนผิดหวังกับทองคือการคาดหวังให้มันทำหน้าที่แบบเดียวกับหุ้น · ทองไม่ได้ผลิตอะไร ไม่มีกำไร ไม่มีปันผล และไม่มีกระแสเงินสดใด ๆ ให้ผู้ถือ · มูลค่าของมันมาจากสิ่งที่คนอื่นยอมจ่ายเท่านั้น ซึ่งแปลว่าถือไว้เฉย ๆ แล้วรอให้มันสร้างรายได้เหมือนหุ้นปันผลไม่ได้

ทองทำหน้าที่อะไรในพอร์ต

หน้าที่หลักคือการกระจายความเสี่ยง · เนื่องจากราคาทองไม่ได้ขึ้นลงตามกำไรบริษัทหรือภาวะเศรษฐกิจเหมือนหุ้น การมีทองอยู่ส่วนหนึ่งจึงทำให้มูลค่ารวมของพอร์ตแกว่งน้อยกว่าการถือหุ้นล้วน โดยเฉพาะในช่วงที่ตลาดหุ้นปรับตัวลงแรง

แต่ต้องระวังความเข้าใจผิดสำคัญ · ทองไม่ได้ขึ้นทุกครั้งที่หุ้นลง · ในช่วงที่ตลาดตกใจรุนแรงและทุกคนต้องการเงินสด ทองมักถูกขายไปพร้อมกับสินทรัพย์อื่นด้วยเพราะเป็นสิ่งที่ขายได้ง่าย · ประโยชน์ของทองจึงเป็นเรื่องของค่าเฉลี่ยระยะยาว ไม่ใช่การรับประกันรายวัน

สัดส่วนที่คนพูดถึงกันบ่อย

ตัวเลขที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุดในตำราจัดพอร์ตคือ ประมาณ 5-10% ของพอร์ตรวม · เหตุผลที่ไม่แนะนำให้มากกว่านั้นไม่ใช่เพราะทองไม่ดี แต่เพราะเมื่อสัดส่วนมากเกินไป พอร์ตจะเสียโอกาสจากสินทรัพย์ที่สร้างกระแสเงินสดได้จริง และผลตอบแทนระยะยาวของพอร์ตจะถูกฉุดลง

ขณะเดียวกัน ถ้าสัดส่วนน้อยเกินไปเช่น 1-2% ผลของการกระจายความเสี่ยงก็แทบไม่เห็น เพราะต่อให้ทองขึ้น 20% ก็แทบไม่ขยับมูลค่ารวมของพอร์ตเลย · ตัวเลขนี้เป็นกรอบอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่ตัวเลขที่เหมาะกับทุกคน เพราะขึ้นกับเป้าหมาย ระยะเวลา และความสามารถในการรับความผันผวนของแต่ละคน

ถือทองแบบไหนได้บ้าง

ในไทยมีทางเลือกหลักอยู่ไม่กี่แบบ และแต่ละแบบมีต้นทุนแฝงที่ต่างกันชัดเจน · ทองรูปพรรณมีค่ากำเหน็จรวมอยู่ในราคาขาย ซึ่งเป็นค่าแรงในการทำเป็นเครื่องประดับ และเมื่อนำไปขายคืนจะไม่ได้ค่ากำเหน็จนั้นกลับมา · จึงเป็นทางเลือกที่ต้นทุนสูงที่สุดถ้าเป้าหมายคือการลงทุน

ทองคำแท่งความบริสุทธิ์ 96.5% ไม่มีค่ากำเหน็จแบบทองรูปพรรณ จึงมีต้นทุนต่ำกว่าเมื่อคิดในแง่การเก็บมูลค่า · จุดที่ควรรู้คือน้ำหนักมาตรฐานของไทยต่างกันเล็กน้อยระหว่างสองแบบ โดยทองคำแท่ง 1 บาท = 15.244 กรัม ส่วนทองรูปพรรณ 1 บาท = 15.16 กรัม เพราะกระบวนการทำรูปพรรณมีการผสมโลหะอื่นเพื่อให้ขึ้นรูปได้

อีกทางคือกองทุนที่ลงทุนในทองคำ ซึ่งไม่ต้องเก็บรักษาเอง ซื้อขายเป็นจำนวนเงินได้โดยไม่ต้องซื้อทีละบาททอง แต่มีค่าธรรมเนียมการจัดการรายปี และบางกองทุนไม่ได้ป้องกันความเสี่ยงค่าเงิน ทำให้ผลตอบแทนที่ได้รับต่างจากราคาทองตรง ๆ

ต้นทุนที่คนมองข้ามบ่อยที่สุด

ไม่ว่าจะถือแบบไหน สิ่งที่มีอยู่เสมอคือส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับราคาขาย · ร้านทองรับซื้อคืนในราคาที่ต่ำกว่าราคาที่ขายให้เราเสมอ ซึ่งแปลว่าถ้าซื้อแล้วขายคืนทันทีจะขาดทุนทันทีโดยที่ราคาทองไม่ต้องขยับเลย

ผลของเรื่องนี้คือทองไม่เหมาะกับการซื้อขายถี่ ๆ ในระยะสั้น เพราะต้นทุนคงที่ต่อรอบจะกินกำไรที่ตั้งใจจะได้ · ยิ่งถ้าเป็นทองรูปพรรณที่มีค่ากำเหน็จรวมอยู่ด้วย ราคาทองต้องขึ้นพอสมควรก่อนจึงจะเริ่มเสมอตัว · การถือทองเพื่อวัตถุประสงค์ของพอร์ตจึงมักเป็นการถือระยะยาวโดยธรรมชาติ

วิธีที่ทองสร้างประโยชน์จริงในพอร์ต

ประโยชน์ที่จับต้องได้ที่สุดไม่ได้มาจากการทายว่าทองจะขึ้นเมื่อไหร่ แต่มาจากการปรับสัดส่วนกลับให้เท่าเดิมเป็นระยะ หรือที่เรียกว่าการปรับสมดุลพอร์ต · หลักการคือกำหนดสัดส่วนไว้ล่วงหน้า แล้วเมื่อสัดส่วนจริงเบี่ยงไปมาก ก็ขายส่วนที่โตเกินไปเติมส่วนที่หดลง

ผลที่ตามมาโดยอัตโนมัติคือเราจะขายสิ่งที่เพิ่งขึ้นและซื้อสิ่งที่เพิ่งลง โดยไม่ต้องใช้การคาดเดาใด ๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำได้ยากมากถ้าตัดสินใจด้วยอารมณ์ · นี่คือเหตุผลที่การมีสินทรัพย์ที่ไม่ขึ้นลงพร้อมกับหุ้นอยู่ในพอร์ตจึงมีค่า แม้ตัวมันเองจะให้ผลตอบแทนระยะยาวไม่โดดเด่นก็ตาม

ข้อควรระวัง

เรื่องแรกคือทองผันผวนมากกว่าที่หลายคนคิด · ภาพจำว่าทองคือของปลอดภัยทำให้บางคนคิดว่าราคาจะนิ่ง ทั้งที่ในความเป็นจริงทองเคยลงต่อเนื่องหลายปีจนคนที่ซื้อตอนราคาสูงต้องรอนานมากกว่าจะกลับมาเท่าทุน · ปลอดภัยในความหมายของทองคือไม่มีความเสี่ยงจากการล้มละลายของใคร ไม่ใช่ราคาไม่ผันผวน

เรื่องที่สองคือราคาทองในไทยไม่ได้เคลื่อนตามราคาทองโลกอย่างเดียว แต่ขึ้นกับค่าเงินบาทด้วย · มีบางช่วงที่ราคาทองโลกลง แต่ราคาทองในไทยกลับขึ้นเพราะเงินบาทอ่อนค่า และในทางกลับกันก็เกิดขึ้นได้เช่นกัน · การดูราคาทองโลกอย่างเดียวจึงไม่พอสำหรับคนที่ถือทองในไทย

สรุปบทเรียน

ทองคำในพอร์ตลงทุนมีหน้าที่ลดความผันผวนของมูลค่ารวมมากกว่าการเป็นตัวทำกำไรหลัก เพราะมันไม่มีปันผลและไม่มีกระแสเงินสดใด ๆ ให้ผู้ถือ สัดส่วนที่ถูกอ้างถึงบ่อยในตำราจัดพอร์ตคือราว 5-10% ซึ่งมากพอให้เห็นผลของการกระจายความเสี่ยงโดยไม่ฉุดผลตอบแทนระยะยาวมากเกินไป การถือทองในไทยมีหลายรูปแบบและต้นทุนต่างกันชัดเจน โดยทองรูปพรรณมีค่ากำเหน็จที่ไม่ได้คืนเมื่อขาย ทองคำแท่ง 96.5% ต้นทุนต่ำกว่าแต่ต้องเก็บรักษาเอง ส่วนกองทุนทองคำสะดวกกว่าแต่มีค่าธรรมเนียมรายปี ทุกแบบมีส่วนต่างราคาซื้อ-ขายที่ทำให้การซื้อขายถี่ ๆ ไม่คุ้ม และประโยชน์ที่จับต้องได้จริงที่สุดของการมีทองในพอร์ตมาจากการปรับสัดส่วนกลับเป็นระยะ ซึ่งบังคับให้เราขายสิ่งที่เพิ่งขึ้นและซื้อสิ่งที่เพิ่งลงโดยไม่ต้องคาดเดาตลาด