Ethereum และ Smart Contract คืออะไร

ถ้า Bitcoin คือเหรียญที่คนรู้จักมากที่สุด Ethereum ก็คือเหรียญอันดับสองที่ถูกพูดถึงบ่อยพอ ๆ กัน แต่คนจำนวนมากอธิบายไม่ได้ว่ามันต่างจาก Bitcoin ตรงไหน นอกจาก "ราคาถูกกว่า"

ความจริงคือทั้งสองถูกสร้างมาเพื่อทำคนละหน้าที่กันโดยสิ้นเชิง และหัวใจของความต่างนั้นอยู่ที่สิ่งที่เรียกว่า Smart Contract ซึ่งบทนี้จะอธิบายว่ามันคืออะไร ทำงานยังไง ใช้ทำอะไรได้บ้าง และมีข้อจำกัดตรงไหน

Bitcoin กับ Ethereum ต่างกันตรงไหน

วิธีเปรียบเทียบที่เห็นภาพเร็วที่สุดคือ · Bitcoin เหมือนสมุดบัญชีที่ทำได้อย่างเดียวคือบันทึกการโอนเงิน ออกแบบมาให้ทำหน้าที่นี้อย่างมั่นคงและปลอดภัยที่สุด ไม่พยายามทำอย่างอื่น · Ethereum เหมือนคอมพิวเตอร์ที่กระจายอยู่ทั่วโลกและรันโปรแกรมได้ การโอนเหรียญเป็นแค่หนึ่งในความสามารถของมันเท่านั้น

ทั้งคู่ใช้หลักการเดียวกันคือบล็อกเชน ที่ร้อยข้อมูลต่อกันด้วยแฮชและมีเครือข่ายช่วยกันตรวจสอบ — ถ้ายังไม่ชัดเรื่องกลไกนี้ แนะนำให้อ่านบทเรื่อง Blockchain ก่อน เพราะบทนี้จะไม่ปูพื้นซ้ำ · สิ่งที่ Ethereum เพิ่มเข้ามาคือความสามารถในการเก็บและรันโปรแกรมไว้บนเครือข่ายนั้นด้วย ไม่ใช่แค่เก็บตัวเลขยอดคงเหลือ

Smart Contract คืออะไร

Smart Contract คือโปรแกรมที่ถูกเก็บไว้บนบล็อกเชนและทำงานเองอัตโนมัติเมื่อเงื่อนไขที่เขียนไว้เป็นจริง โดยไม่ต้องมีคนกลางมากดอนุมัติ

เปรียบเทียบให้เห็นภาพคือตู้กดเครื่องดื่มอัตโนมัติ — หยอดเงินครบตามที่กำหนด ตู้ก็ปล่อยของออกมาทันที ไม่ต้องมีพนักงานมาตรวจว่าเราจ่ายจริงไหมหรือควรได้ของหรือเปล่า กติกาถูกฝังไว้ในเครื่องแล้ว · Smart Contract ทำงานแบบเดียวกันแต่กับข้อตกลงทางการเงินหรือเงื่อนไขอื่นที่ซับซ้อนกว่า

คุณสมบัติสำคัญ 3 อย่างคือ · ทำงานอัตโนมัติ เมื่อเงื่อนไขครบก็ทำงานทันทีโดยไม่มีใครสั่งได้ · ทุกคนตรวจสอบโค้ดได้ เพราะเก็บอยู่บนเครือข่ายสาธารณะ · แก้ไขย้อนหลังไม่ได้ เมื่อปล่อยใช้งานแล้วก็ทำงานตามที่เขียนไว้ตลอดไป

Gas Fee — ค่ารันโปรแกรมบนเครือข่าย

เนื่องจากทุกครั้งที่มีคนสั่งให้ Smart Contract ทำงาน เครื่องคอมพิวเตอร์ในเครือข่ายทั่วโลกต้องช่วยกันประมวลผลและบันทึกผล จึงต้องมีค่าตอบแทนให้กับผู้ที่ทำหน้าที่นั้น ซึ่งเรียกว่า Gas Fee

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือค่านี้ไม่คงที่ มันขึ้นอยู่กับ 2 ปัจจัย · ความซับซ้อนของงาน โอนเหรียญธรรมดาถูกกว่าการเรียกใช้สัญญาที่คำนวณหลายขั้น · และความหนาแน่นของเครือข่าย ณ ตอนนั้น เมื่อคนแย่งกันใช้พร้อมกัน ค่าธรรมเนียมจะพุ่งขึ้นเพราะทุกคนเสนอจ่ายแพงกว่าเพื่อให้ธุรกรรมของตัวเองถูกประมวลผลก่อน

ผลในทางปฏิบัติคือในช่วงที่เครือข่ายแน่น ค่าธรรมเนียมอาจสูงจนไม่คุ้มกับธุรกรรมก้อนเล็ก ซึ่งเป็นข้อจำกัดที่แท้จริงของการใช้งานจริง และเป็นเหตุผลที่มีเครือข่ายทางเลือกและเทคโนโลยีเสริมเกิดขึ้นมากมายเพื่อแก้ปัญหานี้

อะไรบ้างที่สร้างบน Ethereum

เพราะรันโปรแกรมได้ Ethereum จึงกลายเป็นฐานให้สิ่งต่าง ๆ เกิดขึ้นมากมาย · โทเคนต่าง ๆ — เหรียญจำนวนมากที่เห็นในตลาดไม่ได้มีบล็อกเชนของตัวเอง แต่เป็นโทเคนที่สร้างขึ้นบน Ethereum โดยใช้มาตรฐานที่กำหนดไว้ · ระบบการเงินแบบกระจายศูนย์ — บริการกู้ยืมและแลกเปลี่ยนที่ทำงานด้วยโค้ดแทนที่จะเป็นสถาบันการเงิน · NFT — โทเคนที่ใช้แทนความเป็นเจ้าของของสิ่งที่มีชิ้นเดียว · แอปพลิเคชันกระจายศูนย์ — โปรแกรมที่ไม่มีเซิร์ฟเวอร์กลางควบคุม

ทั้งหมดนี้ทำให้ Ethereum ถูกมองว่าเป็นโครงสร้างพื้นฐานมากกว่าจะเป็นแค่เหรียญ และเหรียญ ETH ก็ทำหน้าที่เป็นเชื้อเพลิงที่ใช้จ่ายค่า Gas ในระบบนั้น

ข้อจำกัดและความเสี่ยงที่ต้องรู้

1) โค้ดมีบั๊กได้ และแก้ยากมาก — เมื่อ Smart Contract ถูกปล่อยขึ้นเครือข่ายแล้ว มันจะทำงานตามที่เขียนไว้เสมอ ถ้าโค้ดมีช่องโหว่ ผู้ไม่หวังดีก็ใช้ช่องโหว่นั้นดูดเงินออกได้ และไม่มีใครกดยกเลิกธุรกรรมนั้นย้อนหลัง

2) "โค้ดคือกฎ" เป็นดาบสองคม — ข้อดีคือไม่มีใครโกงกติกาได้ แต่ข้อเสียคือถ้ากติกาที่เขียนไว้ผิดตั้งแต่แรก มันก็ทำงานผิดอย่างซื่อสัตย์ ไม่มีศาลหรือฝ่ายบริการลูกค้าให้ร้องเรียน

3) ค่าธรรมเนียมผันผวน — ช่วงเครือข่ายแน่นอาจแพงจนธุรกรรมเล็กไม่คุ้ม ทำให้การใช้งานจริงในชีวิตประจำวันยังมีข้อจำกัด

4) ความซับซ้อนเปิดช่องให้กลโกง — โครงการที่อ้างว่าใช้เทคโนโลยีล้ำสมัยจำนวนมากอาศัยความไม่เข้าใจของคนทั่วไปเป็นเครื่องมือ ซึ่งเชื่อมโยงกับเรื่องกลโกงที่เคยพูดถึงในบทก่อนหน้า · เทคโนโลยีที่ดีไม่ได้แปลว่าโครงการนั้นน่าเชื่อถือ

สรุปบทเรียน

Bitcoin กับ Ethereum ถูกออกแบบมาทำคนละหน้าที่ Bitcoin เป็นเหมือนสมุดบัญชีที่ทำหน้าที่บันทึกการโอนเงินอย่างมั่นคง ส่วน Ethereum เป็นเหมือนคอมพิวเตอร์ที่กระจายอยู่ทั่วโลกและรันโปรแกรมได้ โปรแกรมเหล่านั้นเรียกว่า Smart Contract ซึ่งทำงานเองอัตโนมัติเมื่อเงื่อนไขที่เขียนไว้เป็นจริง โดยไม่ต้องมีคนกลางมาอนุมัติ เปรียบได้กับตู้กดอัตโนมัติที่หยอดเงินครบแล้วปล่อยของออกมาเอง ทุกครั้งที่สั่งให้โปรแกรมทำงานต้องจ่ายค่า Gas ซึ่งแพงขึ้นเมื่อเครือข่ายหนาแน่น ความสามารถนี้ทำให้เกิดโทเคน ระบบการเงินกระจายศูนย์ NFT และแอปที่ไม่มีเซิร์ฟเวอร์กลางขึ้นมามากมาย แต่ก็มาพร้อมความเสี่ยงที่ต้องเข้าใจ โดยเฉพาะหลักการที่ว่าโค้ดคือกฎ ซึ่งแปลว่าถ้าโค้ดมีบั๊กหรือเขียนกติกาผิดตั้งแต่แรก มันก็จะทำงานผิดอย่างซื่อสัตย์ต่อไปโดยไม่มีใครยกเลิกย้อนหลังได้