Hindsight Bias — ทำไมกราฟย้อนหลังดูง่ายเสมอ

เปิดกราฟย้อนหลังของสัปดาห์ที่แล้วขึ้นมาดู · ทุกอย่างชัดเจนไปหมด · ตรงนี้ควรเข้า ตรงนั้นควรออก สัญญาณก็เห็นอยู่ตำตา · แล้วคำถามที่ตามมาคือ "ทำไมตอนนั้นถึงไม่ทำแบบนี้"

คำตอบคือตอนนั้นคุณไม่ได้เห็นสิ่งที่เห็นอยู่ตอนนี้ · สิ่งที่ทำให้กราฟดูง่ายไม่ใช่ฝีมือที่เพิ่มขึ้น แต่คือการรู้ว่ามันจบยังไงแล้ว · กลไกนี้เรียกว่า Hindsight Bias หรืออคติเมื่อรู้ผลแล้ว และมันทำร้ายคนเทรดหนักกว่าที่คิด เพราะมันทำให้เราประเมินฝีมือตัวเองผิดไปทั้งกระบวน

อคตินี้ทำงานสามระดับ

งานวิจัยแยกอาการของอคตินี้ออกเป็นสามระดับที่ต่อเนื่องกัน

ระดับแรกคือความจำถูกบิด · เราจำสิ่งที่ตัวเองเคยคิดไว้ผิดไปจากเดิม โดยจำว่ามันใกล้เคียงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงมากกว่าความจริง · ประโยคคือ "ตอนนั้นก็บอกแล้วว่ามันจะขึ้น"

ระดับที่สองคือความรู้สึกว่ามันต้องเกิดอยู่แล้ว · เมื่อรู้ผลแล้ว เหตุการณ์นั้นดูเหมือนหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งที่ตอนยังไม่เกิดมีทางแยกอีกหลายทาง · ประโยคคือ "ดูจากสถานการณ์แบบนั้น มันก็ต้องลงอยู่แล้ว"

ระดับที่สามคือความเชื่อว่าตัวเองน่าจะทำนายได้ · นี่คือระดับที่อันตรายที่สุดกับคนเทรด เพราะมันแปลงเป็นความมั่นใจในไม้ถัดไปโดยตรง · ประโยคคือ "ถ้าเจอแบบนี้อีก ฉันจับได้แน่"

การทดลองที่จับความจำคนได้คาหนังคาเขา

งานคลาสสิกของ Fischhoff และ Beyth ในปี 1975 ออกแบบได้แยบยลมาก · นักวิจัยให้ผู้เข้าร่วมประเมินความน่าจะเป็นของผลลัพธ์ต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นจากการเยือนกรุงปักกิ่งและกรุงมอสโกของประธานาธิบดีนิกสัน โดยให้ประเมินไว้ล่วงหน้าก่อนการเดินทาง

หลังจากการเยือนจบลงและทุกคนรู้แล้วว่าเกิดอะไรขึ้นจริง นักวิจัยกลับมาถามคนกลุ่มเดิมว่าตอนนั้นคุณให้ความน่าจะเป็นไว้เท่าไหร่ ซึ่งเป็นการทดสอบความจำล้วน ๆ เพราะคำตอบเดิมถูกบันทึกไว้แล้ว

ผลคือคนจำว่าตัวเองให้ความน่าจะเป็นกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงไว้สูงกว่าที่ให้ไว้จริง ๆ · พูดง่าย ๆ คือความจำถูกเขียนทับด้วยสิ่งที่รู้ทีหลัง โดยเจ้าตัวไม่รู้สึกตัวเลยว่ากำลังจำผิด

นี่คือจุดที่ทำให้อคตินี้แก้ยากกว่าอคติตัวอื่น · อคติส่วนใหญ่ทำให้เราตัดสินใจผิด แต่อคติตัวนี้ทำให้หลักฐานที่จะใช้ตรวจสอบตัวเองหายไปด้วย

ทำไมกราฟย้อนหลังถึงเป็นสนามที่อคตินี้แรงที่สุด

กราฟที่ผ่านมาแล้วมีคุณสมบัติที่อันตรายมากคือมันแสดงคำตอบและโจทย์อยู่ในภาพเดียวกัน · เราเห็นสัญญาณพร้อมกับผลของมันในสายตาเดียว ซึ่งทำให้สมองเชื่อมโยงสองอย่างนี้เข้าด้วยกันโดยอัตโนมัติ

ผลที่ตามมาที่เห็นชัดที่สุดมีสามอย่าง · อย่างแรกคือเราประเมินความยากของสถานการณ์ต่ำเกินจริง จึงคิดว่าตัวเองน่าจะทำได้ดีกว่าที่ทำจริง · อย่างที่สองคือเราโทษตัวเองกับไม้ที่ทำถูกกระบวนการแต่ผลออกมาแย่ เพราะเมื่อมองย้อนหลังมันดูเหมือนเราน่าจะรู้ได้

อย่างที่สามซึ่งเป็นเรื่องเทคนิคล้วน ๆ คือการทดสอบระบบย้อนหลังแล้วปรับค่าจนผลสวย · เมื่อเห็นข้อมูลทั้งชุดพร้อมผลลัพธ์ การปรับพารามิเตอร์จนกราฟผลตอบแทนสวยเป็นเรื่องง่ายมาก แต่สิ่งที่ได้คือระบบที่อธิบายอดีตได้ดี ไม่ใช่ระบบที่ทำงานได้กับข้อมูลที่ยังไม่เคยเห็น

อาการที่ต้องจับให้ได้

อาการแรกคือประโยคว่ารู้อยู่แล้วหลังเหตุการณ์ผ่านไป · ถ้าเรารู้จริงมันควรมีบันทึกอยู่ก่อนหน้า ถ้าไม่มีบันทึกก็ไม่นับ

อาการที่สองคือการตำหนิตัวเองกับไม้ที่ทำถูกกระบวนการแต่ผลออกมาแย่ · การแยกกระบวนการกับผลลัพธ์เป็นเรื่องที่บทเรื่องสมุดบันทึกการเทรดเน้นไว้ และอคตินี้คือสาเหตุหลักที่ทำให้แยกไม่ออก

อาการที่สามคือการเล่าเหตุการณ์ในอดีตราวกับว่ามันมีทางเดียว เช่นบอกว่าตลาดต้องลงเพราะข่าวนั้น ทั้งที่ตอนข่าวออกใหม่ ๆ ราคาแกว่งไปได้ทั้งสองทาง · และอาการสุดท้ายคือผลทดสอบย้อนหลังสวยผิดปกติ ซึ่งมักแปลว่าปรับค่าจนพอดีกับอดีตไปแล้ว

วิธีสู้กับอคติที่ลบหลักฐานของตัวเอง

เพราะอคตินี้ทำงานผ่านความจำ วิธีแก้ทั้งหมดจึงมีหลักการเดียวกันคืออย่าใช้ความจำเป็นหลักฐาน

ข้อแรกคือจดคำทำนายไว้เป็นตัวหนังสือพร้อมความน่าจะเป็นเป็นตัวเลข ก่อนที่ผลจะออก · แทนที่จะเขียนว่าน่าจะขึ้น ให้เขียนว่าให้โอกาสขึ้นราว 60% และระบุเงื่อนไขที่จะทำให้มุมมองนี้ผิด · พอผลออกมาจะเทียบได้ทันทีว่าเราคิดถูกจริงหรือแค่จำใหม่

ข้อสองคือฝึกอ่านกราฟแบบเลื่อนทีละแท่งโดยปิดฝั่งขวาไว้ · เครื่องมือส่วนใหญ่มีโหมดนี้ให้ใช้ · การฝึกแบบนี้ทำให้เราตัดสินใจในสภาพเดียวกับตอนอยู่หน้างานจริง ซึ่งเป็นวิธีเดียวที่วัดฝีมือได้ตรง

ข้อสามคือแบ่งข้อมูลออกเป็นส่วนที่ใช้พัฒนาระบบกับส่วนที่เก็บไว้ทดสอบ แล้วห้ามแตะส่วนหลังจนกว่าจะสรุปกฎเสร็จ · ถ้าผลในส่วนที่ไม่เคยเห็นแย่กว่าส่วนที่ใช้พัฒนามาก แปลว่าที่ผ่านมาเราแค่ปรับให้พอดีกับอดีต

ข้อสุดท้ายคือตอนทบทวนให้ประเมินจากกระบวนการก่อนดูผลลัพธ์ · เปิดบันทึกอ่านเหตุผลตอนเข้าไม้ให้จบก่อน แล้วค่อยดูว่ากำไรหรือขาดทุน · ลำดับแค่นี้ช่วยกันไม่ให้ผลลัพธ์ย้อนกลับไปเขียนความทรงจำของเราใหม่

สรุปบทเรียน

Hindsight Bias ทำให้กราฟย้อนหลังดูง่ายเสมอเพราะเราเห็นทั้งโจทย์และคำตอบอยู่ในภาพเดียวกัน โดยอคตินี้ทำงานสามระดับคือความจำถูกบิดจนจำว่าตัวเองเคยคิดใกล้เคียงผลจริงมากกว่าที่คิดไว้ ความรู้สึกว่าผลนั้นต้องเกิดอยู่แล้วทั้งที่ตอนนั้นมีทางแยกหลายทาง และความเชื่อว่าตัวเองน่าจะทำนายได้ซึ่งเป็นระดับที่อันตรายที่สุดเพราะแปลงเป็นความมั่นใจในไม้ถัดไปทันที งานทดลองของ Fischhoff และ Beyth ปี 1975 ที่ให้ผู้เข้าร่วมประเมินความน่าจะเป็นของผลจากการเยือนปักกิ่งและมอสโกของประธานาธิบดีนิกสันไว้ล่วงหน้า แล้วกลับมาถามความจำหลังรู้ผล พบว่าคนจำว่าตัวเองให้ความน่าจะเป็นกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงไว้สูงกว่าที่ให้ไว้จริง ผลกระทบกับคนเทรดคือประเมินความยากของสถานการณ์ต่ำเกินไป โทษตัวเองกับไม้ที่ทำถูกกระบวนการแต่ผลแย่ และปรับค่าระบบจนพอดีกับอดีตแทนที่จะได้ระบบที่ใช้กับข้อมูลใหม่ได้ ทางแก้ทั้งหมดมีหลักการเดียวกันคืออย่าใช้ความจำเป็นหลักฐาน โดยจดคำทำนายเป็นตัวเลขไว้ก่อน ฝึกอ่านกราฟแบบเลื่อนทีละแท่งโดยปิดฝั่งขวา แยกข้อมูลพัฒนาออกจากข้อมูลทดสอบ และอ่านเหตุผลตอนเข้าไม้ให้จบก่อนดูผลกำไรขาดทุน