พันธบัตรคืออะไร — ราคากับผลตอบแทนสวนทางกันยังไง

คนเทรดส่วนใหญ่ใช้เวลาทั้งวันอยู่กับกราฟหุ้น ทองคำ หรือคริปโต · แต่ตัวเลขที่คอยกำหนดว่าเงินทั้งโลกจะไหลไปทางไหน กลับอยู่ในตลาดที่แทบไม่มีใครเปิดดู

ตลาดตราสารหนี้ไทยตัวเดียวมีมูลค่าคงค้างราว 18.3 ล้านล้านบาท คิดเป็นราว 96% ของขนาดเศรษฐกิจทั้งประเทศ · และเวลาผลตอบแทนพันธบัตรขยับ ราคาหุ้น ทองคำ และค่าเงินขยับตามแทบทุกครั้ง

พันธบัตรคือการปล่อยกู้ ไม่ใช่การเป็นเจ้าของ

ซื้อหุ้นคือการร่วมเป็นเจ้าของกิจการ · กำไรดีก็ได้ปันผลและราคาขึ้น · เจ๊งก็หายไปกับกิจการ

ซื้อพันธบัตรคือการให้รัฐบาลหรือบริษัทกู้เงิน · ผู้กู้สัญญาจะจ่ายดอกเบี้ยตามงวดที่ตกลง แล้วคืนเงินต้นเมื่อครบกำหนด · ไม่ว่ากิจการจะกำไรมากแค่ไหน ผู้ถือพันธบัตรก็ได้เท่าที่สัญญาระบุไว้เท่านั้น

ศัพท์ที่ต้องรู้มีแค่สามคำ · มูลค่าหน้าตั๋ว คือเงินต้นที่จะได้คืนตอนครบกำหนด · คูปอง คือดอกเบี้ยที่จ่ายตามงวด · อายุคงเหลือ คือเวลาที่เหลือก่อนได้เงินต้นคืน

ทำไมราคากับผลตอบแทนถึงสวนทางกันเสมอ

ตรงนี้คือหัวใจของทั้งบท และเป็นจุดที่คนงงมากที่สุด · ดอกเบี้ยที่พันธบัตรจ่ายเป็นตัวเลขตายตัว แต่ราคาที่ซื้อขายกันในตลาดเปลี่ยนได้ตลอด

สมมติพันธบัตรหน้าตั๋ว 1,000 บาท จ่ายดอกเบี้ยปีละ 30 บาท · ถ้าซื้อที่ราคา 1,000 บาท ผลตอบแทนคือ 3.00%

ถ้าวันหนึ่งราคาในตลาดตกลงเหลือ 900 บาท · คนที่ซื้อตอนนั้นยังได้ดอกเบี้ยปีละ 30 บาทเท่าเดิม แต่จ่ายเงินน้อยลง · ผลตอบแทนจึงกลายเป็น 3.33%

กลับกัน ถ้าราคาขึ้นไปที่ 1,100 บาท · ดอกเบี้ย 30 บาทเท่าเดิมแต่ต้นทุนแพงขึ้น · ผลตอบแทนเหลือ 2.73%

นี่คือเหตุผลที่ราคาขึ้น ผลตอบแทนลง · ราคาลง ผลตอบแทนขึ้น เสมอ · ไม่ใช่กฎที่ต้องท่องจำ แต่เป็นผลของการหารตัวเลขเดิมด้วยราคาที่เปลี่ยนไป

แล้วอะไรทำให้ราคาเปลี่ยน

ตัวขับหลักคือดอกเบี้ยของพันธบัตรออกใหม่ · ถ้าวันนี้พันธบัตรใหม่จ่าย 4% ไม่มีใครยอมซื้อพันธบัตรเก่าที่จ่าย 3% ในราคาเต็ม · ราคาของตัวเก่าต้องลดลงจนผลตอบแทนสูสีกับของใหม่ ตลาดถึงจะยอมรับ

ตัวขับรองคือความน่าเชื่อถือของผู้กู้ · ถ้าตลาดเริ่มสงสัยว่าจะได้เงินคืนไหม ราคาจะตกและผลตอบแทนจะพุ่งเพื่อชดเชยความเสี่ยง · เห็นได้ชัดในหุ้นกู้เอกชนอันดับต่ำ ที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่าพันธบัตรรัฐบาลอายุเท่ากันหลายเท่า

ผลตอบแทนที่ต่างกัน บอกความเสี่ยงที่ต่างกัน

เห็นภาพชัดที่สุดเมื่อเทียบตราสารอายุเท่ากันแต่ผู้ออกต่างกัน · ในตลาดไทยช่วงกลางปี 2026 หุ้นกู้เอกชนอันดับสูงสุดอายุ 5 ปี ให้ผลตอบแทนราว 1.98% ขณะที่หุ้นกู้อันดับ BBB+ อายุเท่ากัน ให้ราว 4.12%

ส่วนต่างกว่าสองเท่านั้นไม่ใช่ของฟรี · มันคือค่าตอบแทนที่ตลาดเรียกเก็บสำหรับความเสี่ยงที่ผู้ออกอาจจ่ายคืนไม่ได้ · ผลตอบแทนที่สูงผิดปกติจึงเป็นสัญญาณให้ตรวจสอบมากขึ้น ไม่ใช่เหตุผลให้รีบซื้อ

เรื่องนี้ต่างจากหุ้นตรงที่ผู้ถือตราสารหนี้ไม่ได้ส่วนแบ่งเพิ่มเมื่อกิจการไปได้ดี · ได้แค่ดอกเบี้ยตามสัญญา · แต่ถ้ากิจการมีปัญหา ก็มีสิทธิ์ไม่ได้เงินต้นคืนเช่นกัน · ผลตอบแทนจำกัดด้านบน แต่ความเสี่ยงด้านล่างยังมีอยู่

อายุยิ่งยาว ราคายิ่งแกว่งแรง

พันธบัตรสองตัวที่จ่ายดอกเบี้ยเท่ากัน แต่อายุคงเหลือต่างกัน จะตอบสนองต่อดอกเบี้ยไม่เท่ากันเลย

ถ้าผลตอบแทนในตลาดขยับขึ้นเพียง 1% · พันธบัตรอายุ 2 ปีราคาลดราว 1.9% · อายุ 10 ปีลดราว 8.1% · ส่วนอายุ 30 ปีลดถึงราว 17.3%

ความอ่อนไหวนี้เรียกว่า Duration · ยิ่งต้องรอเงินนานเท่าไหร่ ราคายิ่งไวต่อดอกเบี้ยมากเท่านั้น · นี่คือเหตุผลที่กองทุนพันธบัตรระยะยาวขาดทุนหนักได้ในปีที่ดอกเบี้ยขึ้นเร็ว ทั้งที่ผู้ออกไม่ได้ผิดนัดชำระสักบาท

ตัวเลขจริงบนโต๊ะตอนนี้

ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ อายุ 10 ปี อยู่ที่ราว 4.77% เมื่อต้นเดือนกันยายน 2026 · ขณะที่พันธบัตรรัฐบาลไทยอายุ 10 ปี อยู่ที่ราว 2.06% และดอกเบี้ยนโยบายไทยคาดว่าจะทรงที่ 1.0% ตลอดปี

ส่วนต่างที่กว้างขนาดนี้ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลขน่ารู้ · มันคือแรงดึงให้เงินไหลไปหาที่ที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่า ซึ่งกระทบอัตราแลกเปลี่ยนโดยตรง

ทำไมคนที่ไม่เคยซื้อพันธบัตรก็ต้องดู

หุ้น · ผลตอบแทนพันธบัตรคือเกณฑ์เปรียบเทียบของเงินทั้งตลาด · เมื่อพันธบัตรรัฐบาลให้ผลตอบแทนสูงขึ้นโดยแทบไม่มีความเสี่ยงผิดนัด หุ้นที่กำไรอยู่ไกลในอนาคตจะถูกกดดันก่อนเพื่อน

ทองคำ · ทองไม่จ่ายดอกเบี้ย · เมื่อพันธบัตรให้ผลตอบแทนแท้จริงสูงขึ้น ต้นทุนของการถือทองก็สูงขึ้นตาม

ค่าเงิน · ส่วนต่างผลตอบแทนระหว่างสองประเทศเป็นหนึ่งในแรงหลักที่ขับอัตราแลกเปลี่ยนในระยะกลาง

สรุปสั้น ๆ ว่า ไม่จำเป็นต้องซื้อพันธบัตรสักบาท แต่ควรรู้ว่าผลตอบแทนกำลังไปทางไหน เพราะมันคือราคาของเงินที่ทุกตลาดใช้อ้างอิงร่วมกัน