Loss Aversion — ทำไมตัดขาดทุนยากกว่าปิดกำไร

ลองสังเกตตัวเองในสองสถานการณ์นี้ · สถานะกำไรอยู่สามร้อยบาท มือแทบจะกดปิดเองโดยไม่ต้องคิด · แต่พอสถานะติดลบสามร้อยบาท กลับหาเหตุผลได้เป็นสิบข้อว่าทำไมยังไม่ควรปิดตอนนี้

เงินจำนวนเท่ากัน แต่ความยากในการกดปุ่มต่างกันคนละโลก · เบื้องหลังเรื่องนี้คือกลไกที่ชื่อว่า Loss Aversion หรือการหลีกเลี่ยงความสูญเสีย · บทเปิดหมวดจิตวิทยาการเทรดพูดถึงมันไว้คร่าว ๆ แล้ว บทนี้จะเจาะให้ลึกว่ามันทำงานยังไงจริง ๆ และทำไมรู้แล้วยังแก้ไม่ได้

จุดอ้างอิงในหัวเราคือราคาทุน แต่ตลาดไม่รู้จักมัน

หัวใจของเรื่องนี้อยู่ที่คนไม่ได้ตัดสินความรวยความจนจากยอดเงินสุทธิ แต่ตัดสินจากส่วนต่างเทียบกับจุดอ้างอิงบางอย่าง · และในการเทรด จุดอ้างอิงที่สมองเลือกใช้เกือบทุกครั้งคือราคาที่เราเข้าไม้

พอจุดอ้างอิงเป็นราคาทุน โลกทั้งใบก็ถูกแบ่งเป็นสองฝั่งทันที คือฝั่งกำไรกับฝั่งขาดทุน · การตัดสินใจทุกอย่างหลังจากนั้นจึงไม่ได้ตอบคำถามว่า "ตรงนี้ยังน่าถือต่อไหม" แต่ตอบคำถามว่า "ตอนนี้ฉันอยู่ฝั่งไหนของราคาทุน"

ปัญหาคือราคาทุนของเราไม่มีความหมายอะไรกับตลาดเลย · ตลาดไม่รู้ว่าเราซื้อมาที่เท่าไหร่ ไม่รู้ว่าเราติดลบอยู่กี่เปอร์เซ็นต์ และไม่มีกลไกอะไรที่พาราคากลับมาที่จุดนั้นเพื่อให้เราออกได้สบายใจ · ตัวเลขที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในหัวเรา เป็นตัวเลขที่ไม่มีใครในโลกนี้สนใจ

กำไรทำให้กลัวเสี่ยง ขาดทุนทำให้กล้าเสี่ยง

ส่วนที่คนมักไม่รู้คือ Loss Aversion ไม่ได้แปลว่ากลัวความเสี่ยงเสมอไป · มันทำให้เรากลัวเสี่ยงในฝั่งหนึ่ง และกล้าเสี่ยงในอีกฝั่งหนึ่ง

ทฤษฎีที่อธิบายเรื่องนี้คือ Prospect Theory ของ Kahneman และ Tversky ซึ่งเสนอไว้ตั้งแต่ปี 1979 · ใจความคือความรู้สึกต่อเงินไม่ได้เพิ่มขึ้นเป็นเส้นตรง แต่ค่อย ๆ ชาลงเมื่อจำนวนมากขึ้น ทั้งฝั่งกำไรและฝั่งขาดทุน

ผลที่ตามมามีสองอย่างที่คนเทรดเจอทุกวัน · ฝั่งกำไร ความสุขจากกำไรก้อนที่สองน้อยกว่าก้อนแรก เราจึงอยากรีบเก็บของที่มีอยู่ในมือไว้ก่อน ปิดกำไรเร็วเกินไปทั้งที่แนวโน้มยังดี · ฝั่งขาดทุน ความเจ็บจากการเสียเพิ่มอีกก้อนน้อยกว่าก้อนแรก เราจึงยอมเสี่ยงต่อ เพราะรู้สึกว่า "ติดลบอยู่แล้ว จะเพิ่มอีกหน่อยก็ไม่ต่างกันเท่าไหร่"

นี่คือคำอธิบายที่แท้จริงของการถัวเฉลี่ยขาดทุนและการเลื่อนจุดตัดขาดทุนออกไปเรื่อย ๆ · มันไม่ใช่ความไม่มีวินัยล้วน ๆ แต่เป็นผลลัพธ์ตรงไปตรงมาของวิธีที่สมองให้ค่ากับตัวเลข

หนักกว่ากันกี่เท่ากันแน่

ตัวเลขที่ถูกอ้างมากที่สุดมาจากงานของ Tversky และ Kahneman ปี 1992 ซึ่งประเมินว่าความเจ็บจากการเสียหนักกว่าความสุขจากการได้จำนวนเท่ากันราว 2.25 เท่า · ตัวเลขนี้กลายเป็นค่ามาตรฐานที่ถูกอ้างในหนังสือและบทความนับไม่ถ้วนมาสามสิบปี

แต่ความรู้เรื่องนี้มีการอัปเดต · งานวิเคราะห์รวมผลการศึกษาหลายชิ้นที่เผยแพร่ในปี 2024 ได้ค่ากลางอยู่ที่ราว 1.31 เท่า โดยมีช่วงความเชื่อมั่นอยู่ระหว่างราว 1.10 ถึง 1.53 ซึ่งต่ำกว่าค่า 2.25 อย่างมีนัยสำคัญ

สิ่งที่ต้องอ่านให้ถูกคือทั้งสองงานเห็นตรงกันว่าความเจ็บหนักกว่าความสุขจริง เพราะค่าที่ได้มากกว่า 1 ทั้งคู่ · ที่ต่างกันคือหนักกว่ามากแค่ไหน ซึ่งขึ้นกับบริบทและวิธีวัด · สำหรับคนเทรด ประเด็นสำคัญไม่ใช่ตัวเลขเป๊ะ ๆ แต่คือความไม่สมมาตรนี้มีอยู่จริงและมันเอียงไปทางทำให้เราถือของที่ควรตัดทิ้ง

อาการที่ตามมาบนกระดานจริง

อาการแรกคือประโยคว่า "รอให้เท่าทุนก่อนแล้วจะออก" · ประโยคนี้ฟังดูมีเหตุผล แต่จริง ๆ แล้วมันคือการมอบอำนาจตัดสินใจให้ตัวเลขในอดีตแทนที่จะเป็นสภาพตลาดปัจจุบัน · ถ้าสถานะนั้นไม่น่าถือแล้ว มันก็ไม่น่าถือทั้งตอนติดลบและตอนเท่าทุน

อาการที่สองคือการถัวเฉลี่ยขาดทุนโดยไม่ได้วางแผนไว้ก่อน · ต้องแยกให้ชัดว่าการทยอยเข้าตามแผนที่เขียนไว้ล่วงหน้าเป็นคนละเรื่องกับการเติมเงินเข้าไปเพราะทนเห็นตัวเลขแดงไม่ไหว · ตัวชี้วัดง่าย ๆ คือถ้าไม้ที่เติมไม่ได้อยู่ในแผนตั้งแต่ก่อนเข้า นั่นคือการถัวเพื่อลดความเจ็บ ไม่ใช่กลยุทธ์

อาการที่สามคือการเลื่อนจุดตัดขาดทุนออกไปทีละนิด · ทุกครั้งที่เลื่อน ความเสี่ยงที่รับจริงจะโตขึ้นโดยที่แผนเดิมไม่ได้อนุญาต · และอาการสุดท้ายคือการขายของที่กำไรเพื่อเอาเงินไปประคองของที่ขาดทุน ซึ่งเท่ากับตัดของดีทิ้งเพื่อเลี้ยงของแย่ไว้

วิธีแก้ที่ตรงจุด

เพราะรากของปัญหาคือจุดอ้างอิงที่ผูกกับราคาทุน ทางแก้จึงต้องแก้ที่จุดอ้างอิงโดยตรง

วิธีที่ได้ผลที่สุดคือคำถามรีเซ็ตจุดอ้างอิง · ทุกครั้งที่ลังเลกับสถานะที่ติดลบ ให้ถามตัวเองว่า "ถ้าตอนนี้ฉันไม่มีของอยู่ในมือเลย ฉันจะเข้าไม้นี้ที่ราคานี้ไหม" · ถ้าคำตอบคือไม่ แปลว่าเหตุผลเดียวที่ยังถืออยู่คือราคาทุน ซึ่งเป็นเหตุผลที่ตลาดไม่รับรอง

วิธีที่สองคือเลิกคิดเป็นบาทแล้วเปลี่ยนมาคิดเป็นหน่วยความเสี่ยง · กำหนดไว้ตั้งแต่ต้นว่าหนึ่งไม้เสี่ยงได้เท่าไหร่ แล้ววัดผลทุกอย่างเป็นกี่เท่าของหน่วยนั้นแทนที่จะเป็นตัวเลขเงิน · วิธีนี้ทำให้ขาดทุนหนึ่งหน่วยเป็นเรื่องปกติที่วางแผนไว้แล้ว ไม่ใช่ความล้มเหลวส่วนตัว

วิธีที่สามคือตั้งจุดตัดขาดทุนตั้งแต่ก่อนเข้าและวางไว้ในระบบทันที เพื่อไม่ต้องใช้ใจตัดสินใจตอนกำลังเจ็บ · และวิธีสุดท้ายคือทบทวนสถานะที่ถืออยู่เป็นรอบ ๆ โดยดูจากกราฟก่อนแล้วค่อยดูตัวเลขกำไรขาดทุน · การสลับลำดับแค่นี้ช่วยให้ประเมินด้วยสภาพตลาดจริงก่อนที่ตัวเลขในบัญชีจะเข้ามาครอบงำ

สรุปบทเรียน

Loss Aversion ทำงานผ่านจุดอ้างอิงที่สมองเลือกใช้ซึ่งในการเทรดคือราคาที่เราเข้าไม้ ทั้งที่ราคาทุนของเราไม่มีความหมายใด ๆ กับตลาดและไม่มีกลไกอะไรพาราคากลับไปที่จุดนั้น ทฤษฎี Prospect Theory ของ Kahneman และ Tversky ปี 1979 อธิบายว่าความรู้สึกต่อเงินค่อย ๆ ชาลงเมื่อจำนวนมากขึ้นทั้งสองฝั่ง ผลคือฝั่งกำไรเราจะกลัวเสี่ยงและรีบปิด ส่วนฝั่งขาดทุนเราจะกล้าเสี่ยงต่อเพราะรู้สึกว่าเสียเพิ่มอีกหน่อยก็ไม่ต่างกันมาก ซึ่งเป็นที่มาของการถัวเฉลี่ยขาดทุนและการเลื่อนจุดตัดขาดทุน ส่วนคำถามที่ว่าเจ็บหนักกว่าสุขกี่เท่านั้น งานคลาสสิกปี 1992 ประเมินไว้ราว 2.25 เท่า ขณะที่งานวิเคราะห์รวมปี 2024 ได้ค่ากลางราว 1.31 เท่าโดยมีช่วงความเชื่อมั่นราว 1.10 ถึง 1.53 ทั้งสองงานเห็นตรงกันว่าความไม่สมมาตรมีจริง ต่างกันแค่ระดับความรุนแรง ทางแก้ที่ตรงจุดคือการรีเซ็ตจุดอ้างอิงด้วยคำถามว่าถ้าตอนนี้ไม่มีของอยู่จะเข้าที่ราคานี้ไหม คิดผลลัพธ์เป็นหน่วยความเสี่ยงแทนจำนวนเงิน ตั้งจุดตัดขาดทุนไว้ในระบบตั้งแต่ก่อนเข้า และทบทวนสถานะโดยดูกราฟก่อนดูตัวเลขกำไรขาดทุน