Base Rate Neglect — มองข้ามสถิติพื้นฐาน เชื่อสัญญาณเฉพาะหน้ามากเกินไป

แท่งเทียนรูปค้อนโผล่ที่แนวรับพอดี พร้อมสัญญาณ RSI ตัดขึ้น เทรดเดอร์หลายคนจะรู้สึกว่าโอกาสกลับตัวครั้งนี้ "สูงมาก" เพราะรายละเอียดตรงหน้าดูสมบูรณ์แบบ แต่มีคำถามหนึ่งที่มักไม่ถูกถาม คือ ในกราฟนี้ที่ผ่านมา สัญญาณแบบนี้เกิดขึ้นกี่ครั้ง และกี่ครั้งที่ราคากลับตัวจริง

การให้น้ำหนักกับรายละเอียดเฉพาะหน้าจนลืมสถิติพื้นฐาน มีชื่อว่า Base Rate Neglect หรือการละเลยอัตราพื้นฐาน เป็นอคติที่แม้แต่แพทย์จากมหาวิทยาลัยชั้นนำก็ยังตกหลุม และในตลาดมันคือเหตุผลที่สัญญาณซึ่ง "ดูดีมาก" กลับให้ผลที่น่าผิดหวังซ้ำแล้วซ้ำเล่า

คำถามที่แพทย์ฮาร์วาร์ดตอบผิด

ในปี 1978 Casscells, Schoenberger และ Grayboys ตั้งคำถามกับนักศึกษาแพทย์ แพทย์ประจำบ้าน และอาจารย์แพทย์ที่ฮาร์วาร์ด 60 คน ตีพิมพ์ใน New England Journal of Medicine โจทย์มีอยู่ว่า โรคหนึ่งพบในคน 1 ใน 1,000 คน มีชุดตรวจที่ให้ผลบวกปลอม 5% ถ้าสุ่มคนมาตรวจแล้วผลเป็นบวก โอกาสที่คนนั้นป่วยจริงคือเท่าไหร่

คำตอบที่ถูกต้องคือราว 2% แต่มีเพียง 11 จาก 60 คน หรือ 18% ที่ตอบถูก และคำตอบที่พบบ่อยที่สุดคือ 95% ซึ่งมาจาก 27 คน หรือ 45% ของทั้งหมด ผิดจากความจริงเกือบ 50 เท่า

ความผิดพลาดเกิดจากการมองแค่ "ชุดตรวจแม่น 95%" ซึ่งเป็นข้อมูลเฉพาะหน้า แล้วลืม "โรคนี้หายากมาก" ซึ่งเป็นอัตราพื้นฐาน เมื่อโรคหายาก ผลบวกส่วนใหญ่จึงเป็นผลบวกปลอมจากคนไม่ป่วยจำนวนมหาศาล ไม่ใช่คนป่วยจริงที่มีแค่หยิบมือ

ที่น่าสนใจคือ Cosmides และ Tooby ทดลองซ้ำกับนักศึกษาสแตนฟอร์ด โดยเปลี่ยนวิธีถามจากเปอร์เซ็นต์เป็นการนับหัวคน แบบ "ในคน 1,000 คน" ผลคืออัตราตอบถูกพุ่งจาก 12% เป็น 76% ข้อมูลชุดเดิม แค่เปลี่ยนรูปแบบให้สมองนับได้ ก็ลดความผิดพลาดไปได้มาก

สัญญาณเทรดก็คือ "ชุดตรวจ" ชนิดหนึ่ง

ทุกสัญญาณทางเทคนิค ไม่ว่าจะเป็นแท่งเทียนกลับตัว การตัดกันของเส้นค่าเฉลี่ย หรือรูปแบบกราฟ ทำหน้าที่เหมือนชุดตรวจ คือพยายามบอกว่า "ราคากำลังจะกลับตัว" แต่ชุดตรวจทุกชนิดมีผลบวกปลอม และสิ่งที่กำหนดว่าสัญญาณน่าเชื่อแค่ไหน ไม่ใช่แค่ความแม่นของสัญญาณ แต่คืออัตราพื้นฐานของเหตุการณ์ที่กำลังทำนาย

ลองดูตัวอย่างสมมติ สัญญาณกลับตัวตัวหนึ่งจับการกลับตัวจริงได้ 80% และให้สัญญาณหลอก 20% ของครั้งที่ราคาไม่กลับตัว ฟังดูเป็นสัญญาณคุณภาพดี แต่ในตลาดที่เทรนด์แรงมาก ราคากลับตัวจริงแค่ 10 ใน 100 ครั้ง สัญญาณที่โผล่มาจะถูกเพียง 8 จาก 26 ครั้ง หรือราว 31% ขณะที่ในตลาดไซด์เวย์ที่กลับตัวบ่อย สัญญาณเดียวกันถูกถึง 80%

นี่คือเหตุผลที่สัญญาณกลับตัวสวนเทรนด์ใหญ่มักพาเราเจ็บตัว ไม่ใช่เพราะสัญญาณไม่ดี แต่เพราะอัตราพื้นฐานของการกลับตัวในเทรนด์แรงต่ำมาก จนสัญญาณส่วนใหญ่ที่เห็นกลายเป็นสัญญาณหลอก (เชื่อมกับบท Reversal Trading และ Market Regime)

ที่ที่อัตราพื้นฐานถูกมองข้ามบ่อยที่สุด

คำทำนายของกูรู การที่ใครสักคนทายถูกครั้งล่าสุด เป็นข้อมูลเฉพาะหน้าที่จำง่ายมาก แต่อัตราพื้นฐานคือ จากคำทำนายทั้งหมดที่เขาเคยให้ ถูกกี่ครั้ง ถ้าไม่มีตัวเลขนี้ ความประทับใจจากครั้งล่าสุดก็ไม่มีความหมาย (ดูบท Authority Bias)

ข่าวดีของหุ้น ข่าวแต่ละชิ้นดูน่าตื่นเต้น แต่คำถามคือ ในบรรดาหุ้นที่มีข่าวประเภทนี้ มีกี่ตัวที่ราคาขึ้นต่อหลังข่าวออก ถ้าส่วนใหญ่ขึ้นไปแล้วก่อนข่าว อัตราพื้นฐานของการ "ซื้อหลังข่าวแล้วได้กำไร" อาจต่ำกว่าที่คิดมาก

ระบบที่ผลย้อนหลังสวย ระบบนับพันถูกทดสอบย้อนหลังทุกวัน และมีเพียงส่วนน้อยที่ยังทำงานได้ในอนาคต การเห็นกราฟผลตอบแทนสวย ๆ หนึ่งอันจึงต้องชั่งกับอัตราพื้นฐานที่ว่าระบบส่วนใหญ่ที่สวยในอดีตพังในอนาคต (ดูบท Overfitting)

วิธีดึงอัตราพื้นฐานกลับเข้ามาในการตัดสินใจ

หนึ่ง สลับลำดับคำถาม ก่อนจะประเมินว่าสัญญาณตรงหน้าดีแค่ไหน ให้ถามก่อนว่าเหตุการณ์ที่สัญญาณนี้ทำนาย ปกติเกิดบ่อยแค่ไหนในสภาพตลาดแบบนี้ ถ้าอัตราพื้นฐานต่ำมาก ต่อให้สัญญาณสวยแค่ไหนก็ต้องลดความมั่นใจลง

สอง คิดเป็นจำนวนครั้ง ตามผลของ Cosmides และ Tooby การเปลี่ยนจากเปอร์เซ็นต์เป็น "ใน 100 ครั้งที่เห็นสัญญาณนี้ มีกี่ครั้งที่ถูก" ช่วยให้สมองคำนวณได้ถูกต้องกว่ามาก

สาม แยกสถิติตามสภาพตลาด อัตราชนะของสัญญาณไม่ใช่ตัวเลขเดียว แต่เปลี่ยนตามว่าตลาดอยู่ในเทรนด์หรือไซด์เวย์ ความผันผวนสูงหรือต่ำ การรู้ว่าตอนนี้อยู่ในสภาพไหน คือการรู้อัตราพื้นฐานที่ถูกต้อง

สี่ สร้างอัตราพื้นฐานจากสมุดบันทึกของตัวเอง ไม่มีใครบอกอัตราพื้นฐานของสัญญาณที่เราใช้ได้ดีเท่าข้อมูลไม้จริงของเราเอง จดทุกครั้งที่เห็นสัญญาณ ไม่ว่าจะเข้าหรือไม่เข้า แล้วนับว่าถูกกี่ครั้งจากทั้งหมด ตัวเลขนี้มีค่ากว่าความรู้สึกใด ๆ (ดูบท Trading Journal)